Gümüşhane Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevi Uygulama ve Araştırma Merkezi, hem klasik İslamî ilimler alanında hem de güncel sosyal bilimlerde disiplinler arası çalışmalar yürüten özgün bir akademik birimdir. Merkez, 2013 yılında kurulmuş olup; tasavvuf, hadis, tefsir, İslam düşüncesi tarihi, İslam hukuku, Türk-İslam edebiyatı, sosyoloji, psikoloji, felsefe ve güncel toplumsal meseleler gibi geniş bir yelpazede hem lisansüstü düzeyde dersler vermekte hem de ulusal/uluslararası projelere ev sahipliği yapmaktadır.

Merkezin temel misyonu, Gümüşhane’de yetişen büyük âlim ve mutasavvıf Şeyh Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevi’nin (1813-1893) ilmî ve manevî mirasını gün yüzüne çıkarmak, bu mirası çağdaş akademik disiplinlerle buluşturmak ve üniversite-sivil toplum iş birliğini güçlendirerek bölgesel kalkınmaya katkı sağlamaktır. Bu doğrultuda her yıl düzenlenen "Uluslararası Gümüşhanevi Sempozyumu", alanında önemli bir bilimsel buluşma noktası hâline gelmiş; sempozyum bildirileri uluslararası indeksli dergilerde özel sayı olarak yayımlanmaktadır.

Lisansüstü programlar kapsamında; İslamî İlimler Anabilim Dalı’nda yüksek lisans ve doktora, Sosyal Bilimler Enstitüsü iş birliğiyle "İslam ve Sosyal Bilimler" tezli yüksek lisans programı sunulmaktadır. Öğrenciler, merkezin zengin kütüphanesinde (yaklaşık 15.000 basılı eser, 60.000 e-kitap ve 30 veritabanı) araştırma yapabilir; ayrıca haftalık sohbet, seminer ve halka açık konferanslara ücretsiz katılabilir. Merkez, Türkiye Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK) tarafından verilen "İyi Uygulama Örneği" ödülüne layık görülmüştür.

Uluslararası ilişkiler düzeyinde; İran, Malezya, Endonezya, Bosna-Hersek, Ürdün, Cezayir ve Kazakistan’daki üniversitelerle ikili anlaşmalar çerçevesinde öğrenci-değişim ve ortak diploma programları yürütülmektedir. Erasmus+ anlaşmaları sayesinde her yıl 20’ye yakın öğrenci ve akademisyen Avrupa üniversitelerinde 3-12 aylık hareketliliklerden faydalanmaktadır.

Araştırma altyapısı; dil laboratuvarı, dijital arşiv, hafızlık ve kiraat stüdyoları, uzaktan eğim platformu (moodle.azgumushanevi.gumushane.edu.tr) ve etkileşimli sınıflardan oluşmaktadır. 2022-2023 eğitim-öğretim yılı itibarıyla merkezde 12 profesör, 8 doçent, 10 doktor öğretim üyesi ve 5 araştırma görevlisi görev yapmaktadır. Akademik personelin son beş yılda SCI/SSCI/AHCI indeksli dergilerde yayımlanmış 140’tan fazla makalesi, TÜBİTAK ve Avrupa Birliğı Horizon 2020 kapsamında yürütülmüş 12 proje çalışması bulunmaktadır.

Öğrencilere yönelik sosyal destekler arasında; KYK yurt başvurusu önceliği, Gümüşhane Üniversitesi bursu (aylık 1.250 TL), yemekhane indirimi (%40), kütüphane fotokopi ücretsizliği ve merkez bünyesinde oluşturulan "Gümüşhanevi Burs Fonu" (bağışçılar aracılığıyla yılda ortalama 75 öğrenciye tam burs) sayılabilir. Ayrıca her yıl 10 öğrenciye Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından sağlanan "Yurt Dışı Staj ve Araştırma Bursu" kapsamında 3-6 aylık araştırma imkânı sunulmaktadır.

Kariyer olanakları; mezunların %65’i üniversitelerde öğretim görevlisi, %20’si Diyanet Başkanlığı ve müftülüklerde uzman vaiz, %10’u Vakıflar Genel Müdürlüğü ve kültür müdürlüklerinde şube müdürü/uzman, kalan %5’i ise özel eğitim kurumlarında yönetici veya kendi akademi/dershanelerini kurarak istihdam edilmektedir. Mezunlar arasında 5 doçent, 2 profesör ve 1 rektör yardımcısı bulunmaktadır.

Merkez, Gümüşhane halkına yönelik ücretsiz Arapça ve Osmanlıca kursları, çocuklara yönelik yaz Kur’an kursları, “Kadın ve Aile” atölyeleri, “Gençlik ve Medeniyet” konferansları gibi sosyal sorumluluk projeleriyle kent kültürüne doğrudan katkı sağlamaktadır. 2023 yılı itibarıyla toplam 1.200 gönüllü öğrenci, 15 sivil toplum kuruluşu ve 50’den fazla köy/okulda sosyal etkinlikler gerçekleştirilmiştir.

Başvuru ve kabul koşulları; lisansüstü programlara başvurmak isteyen adayların ALES’ten en az 55, YDS/YÖKDİL’den en az 50 puan almaları veya eşdeğer uluslararası dil sınavlarından (TOEFL IBT 72, IELTS 6.0) geçer not almaları gerekmektedir. Merkez bünyesinde ayrıca bilim sınavı (yüzde 30) ve mülakat (yüzde 30) uygulanmakta; başarı sıralaması bu üç aşamanın toplamı üzerinden yapılmaktadır. Başvurular her yıl 1-15 Ağustos tarihleri arasında ÖSYM’nin Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) sonuçlarına göre yapılmaktadır.

Gelecek hedefleri arasında; İslamî ilimler alanında uluslararası akreditasyon almak, merkez bünyesinde İslam Medeniyeti Araştırmaları Enstitüsü kurmak, UNESCO Dünya Kültür Mirası geçici listesine aday olan Gümüşhanevi Kütüphanesi’ni kalıcı listeye taşımak ve 2030’a kadar 500 uluslararası öğrenciye ev sahipliği yapacak "Dijital Darü’l-huffaz" projesini hayata geçirmek yer almaktadır.